Lis 5

Zmiany w ustawie Prawo o stowarzyszeniach

Ustawa o zmianie ustawy Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw z dnia 25 września 2015 roku została podpisana przez Prezydenta 26 października 2015 roku. Nowelizacja wprowadza zmiany dotyczące stowarzyszeń rejestrowanych w KRS oraz stowarzyszeń zwykłych. Poniżej omówienie kilku z wprowadzanych zmian, dotyczących stowarzyszeń rejestrowanych.

Liczba osób potrzebnych do założenia stowarzyszenia

Nowelizacja wprowadza minimalną liczbę 7 osób, które są potrzebne do założenia stowarzyszenia, zamiast dotychczasowych 15. Uznano, iż regulacja, uznająca 15 osób za minimalną ilość członków stowarzyszenia, w kontekście licznych stowarzyszeń, które właśnie taką ilość członków posiadają, a faktycznie aktywnie działa w nich nie więcej niż połowa osób, nie ma wystarczającego uzasadnienia (J. Przewłocka, P. Adamiak, J. Herbst, Podstawowe fakty o organizacjach pozarządowych, Warszawa 2013, s.65 i n., za: Uzasadnienie do projektu ustawy, Druk nr 3019). Początkowo planowano obniżyć liczbę osób do 9, jednak po przeprowadzeniu konsultacji społecznych uznano, że 7 to liczba wystarczająco duża, aby zagwarantować, że ciągle będzie możliwość wybrania osób do organów stowarzyszenia.

Zatrudnianie członków stowarzyszenia, w tym członków zarządu

Choć teoretycznie stowarzyszenia nie miały zakazu zatrudniania swoich członków, to art. 2 ust. 3 ustawy prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. 1989 nr 20 poz. 104 z późn. zm.) mówiący, iż „stowarzyszenie opiera swoją działalność na pracy społecznej członków, do prowadzenia swych spraw może zatrudniać pracowników”, budził duże wątpliwości zarówno wśród stowarzyszeń, jak i w praktyce sądów.

Artykuł ten wskazywał wyraźnie, że członek stowarzyszenia może pracować społecznie, ale to że może być pracownikiem stowarzyszenia, nie było już tak wyraźnie określone. Więc zakazu zatrudniania członków niby nie było, ale  nawet sądy często kwestionowały taką możliwość. Nowelizacja ucięła wszelkie spory, jednoznacznie dopuszczając taką praktykę. Teraz artykuł brzmi tak: „do prowadzenia swoich spraw stowarzyszenie może zatrudniać pracowników, w tym swoich członków” (art. 2 ust. 3 nowego brzmienia ustawy).

Jednocześnie nowelizacja dopuszcza możliwość otrzymywania przez członków zarządu „wynagrodzenia za czynności wykonywane w związku z pełnioną funkcją”, pod warunkiem zapisania tego w statucie stowarzyszenia (art. 10 ust. 5a). Dotychczas było możliwe zatrudnienie członka zarządu na umowę o pracę czy inny rodzaj umowy np. jako koordynatora jakiegoś projektu. Nie było natomiast możliwe wpisanie do jego obowiązków pracowniczych „zarządzania stowarzyszeniem”. To musiał robić społecznie, nieodpłatnie. Zgodnie z rozwiązaniem proponowanym w nowelizacji, to ograniczenie przestaje istnieć. Należy tylko nie zapomnieć zawrzeć w statucie informacji, że stowarzyszenie dopuszcza możliwość zatrudnienia swoich członków zarządu.

Brak kontroli organu nadzorującego w postępowaniu o wpis stowarzyszenia do KRS

Zgodnie z nowelizacją, organ nadzoru nie będzie już otrzymywał od sądu rejestrowego odpisu wniosku o rejestrację stowarzyszenia, nie będzie więc miał także możliwości wypowiedzenia się w sprawie wniosku przed rejestracją, tak jak miał do tej pory. Zgodnie z nowym art.16 ust.4 ustawy, organ nadzorujący będzie otrzymywał postanowienie o wpisie, już po rozpoznaniu sprawy przez sąd, razem ze statutem, listą członków założycieli i podjętymi uchwałami. Celem tej zmiany jest przyśpieszenie i uproszczenie procedury rejestracji.

Brak opłat sądowych za wpis stowarzyszenia do KRS, jak i za zmianę wpisu

Do tej pory wniosek o wpis stowarzyszenia do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej zwolniony był od opłat sądowych, natomiast nowelizacja jasno przewiduje, że nie tylko wpis, ale także zmiana tego wpisu, a więc np. wniosek o wpis zmiany statutu czy zmiany składu organów, składany przez stowarzyszenie, które nie prowadzi działalności gospodarczej, będzie zwolniony od opłaty sądowej (art.17 ust.3 nowego brzmienia ustawy).

Adrianna Kowalska