Lip 27

Jak napisać statut organizacji pożytku publicznego (OPP) – część 1. Równe traktowanie

Jak napisać statut organizacji pożytku publicznego (OPP) – część 1. Równe traktowanie

Statut organizacji pożytku publicznego musi odpowiadać wymogom, które wynikają z ustawy o działalności pożytku publicznego i  o wolontariacie. Zanim fundacja czy stowarzyszenie złoży do KRS wniosek o wpis statusu organizacji pożytku publicznego, czyli w skrócie OPP, powinna sprawdzić, co tak naprawdę znajduje się w jej dokumencie.

Status a statut organizacji pożytku publicznego

Statut to dokument organizacyjny fundacji czy stowarzyszenia. Natomiast status organizacji pożytku publicznego (OPP), to stan prawny, oznaczający, że fundacja czy stowarzyszenie spełniły wymogi stawiane organizacjom pożytku publicznego i uzyskały potwierdzenie tego poprzez wpis w KRS. KRS jest bowiem organem, do którego zwracamy się celem  uzyskania statusu OPP.

Status OPP można nabyć dopiero po dwóch latach prowadzenia działalności, stąd gdy organizacja powstaje i tworzy swój statut, niekoniecznie wpisuje tam elementy obowiązkowe dla OPP. Czasami nie planuje starania się o ten status, ale w trakcie działania weryfikuje swoje plany w tym zakresie. Czasami nie chce realizować wszystkich obowiązków organizacji pożytku publicznego na początku swojej działalności, stąd planuje zmienić statut dopiero w momencie składania wniosku o rejestrację statusu.

Niezależnie od tego, ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, która określa, co powinien zawierać statut organizacji pożytku publicznego, ulega zmianom. Kluczowy dla tego zagadnienia art. 20 Ustawy jest co kilka lat nowelizowany. Dlatego zawsze warto sprawdzić, czy zapisy statutu naszej organizacji są do tych nowelizacji dostosowane.

Co musi zawierać statut OPP?

Art. 20 ust.6 Ustawy mówi wprost, jakie zakazy powinny się znaleźć w statucie OPP. „Statut lub inne akty wewnętrzne” powinny zabraniać:

  1. udzielania pożyczek lub zabezpieczania zobowiązań majątkiem organizacji w stosunku do jej członków, członków organów lub pracowników oraz osób, z którymi członkowie, członkowie organów oraz pracownicy organizacji pozostają w związku małżeńskim, we wspólnym pożyciu albo w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa lub powinowactwa w linii bocznej do drugiego stopnia albo są związani z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, zwanych dalej „osobami bliskimi”
  2. przekazywania ich majątku na rzecz ich członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich, na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, w szczególności, jeżeli przekazanie to następuje bezpłatnie lub na preferencyjnych warunkach
  3. wykorzystywania majątku na rzecz członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, chyba że to wykorzystanie bezpośrednio wynika z celu statutowego
  4. zakupu towarów lub usług od podmiotów, w których uczestniczą członkowie organizacji, członkowie jej organów lub pracownicy oraz ich osób bliskich, na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich lub po cenach wyższych niż rynkowe.

W przypadku stowarzyszenia przepisujemy ten zakaz wprost z Ustawy, natomiast w przypadku fundacji zakazy te należy nieco zmodyfikować. Fundacja nie ma członków, ma jedynie członków organów (Zarządu, Rady). Zatem np. zapis: „udzielania pożyczek lub zabezpieczania zobowiązań majątkiem organizacji w stosunku do jej członków, członków organów lub pracowników”, będzie brzmieć: „udzielania pożyczek lub zabezpieczania zobowiązań majątkiem organizacji w stosunku do członków jej organów lub pracowników”.

Statut organizacji pożytku publicznego a „inne akty wewnętrzne”

Statut organizacji pożytku publicznego nie jest jej jedynym dokumentem. Co oznacza zatem określenie, że wyżej wymienione zakazy mogą znaleźć się w statucie OPP lub „w innych aktach wewnętrznych”? Czy oznacza to, że zakazy takie mogą zostać umieszczone np. w uchwale bądź regulaminie podmiotu?

W 2005 roku, 11 maja, w sprawie o sygn. III CZP 16/05, Sąd Najwyższy wyjaśnił wątpliwość dotyczącą art.20 ust.6 Ustawy (wówczas art. 20 pkt 7), uznając, że choć przepis wskazuje, że zakazy te mogą znaleźć się w „statucie lub innych aktach wewnętrznych”, w przypadku stowarzyszenia rejestrowego będzie to zawsze statut.

Sąd Najwyższy rozważał wówczas tzw. zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, poddane mu pod rozwagę przez Sąd Okręgowy, o następującej treści: „czy za możliwością zamieszczenia tych zakazów w uchwale – jako innym akcie wewnętrznym stowarzyszenia – przemawia redakcja art. 20 pkt 7 Ustawy ujęta w formie alternatywy zwykłej?”

Kontrargumentem dla dopuszczenia możliwości zamieszczenia zakazów gdzieś indziej niż w statucie, był art. 35 k.c., odwołujący się z kolei wyłącznie wyłącznie do statutu, jako jedynego dokumentu, który może regulować organizację i sposób działania osoby prawnej.

Sąd uznał, że w przypadku podmiotu ubiegającego się o uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego, której aktem ustrojowo-organizacyjnym jest statut, zakazy, o których stanowi art. 20 pkt 7, powinny być zamieszczone w tym akcie wewnętrznym.

Dotyczy to zatem stowarzyszeń rejestrowych i fundacji.

Podsumowanie

Art. 20 ust. 6 Ustawy jest jedynym przepisem, którego obowiązek zamieszczenia w statucie lub dokumencie wewnętrznym, wynika literalnie z Ustawy, potwierdzonej orzecznictwem.

Jednak nie jest to wystarczający zakres statutowych zmian, jakie musi wprowadzić organizacja ubiegająca się o OPP. Inne przepisy Ustawy wskazują na różnorodne wymogi dotyczące jej statutu. Nie jest w nich co prawda wyraźnie napisane, że wymogi powinny znaleźć się w statucie, ale czasem widać to na pierwszy rzut oka. Na przykład OPP ma obowiązek posiadania organu kontroli lub nadzoru, a taki organ można wprowadzić wyłącznie statutem. Czasem z kolei wynika to jasno z praktyki sądów, a czasami ich wprowadzenie jest po prostu pożądane z uwagi na przejrzystość realizowanych działań.

autor: r.pr. Adrianna Kowalska