Lip 27

Czy funduszem założycielskim fundacji muszą być pieniądze?

Czy funduszem założycielskim fundacji muszą być pieniądze?

Fundacja to forma prawna organizacji pozarządowej, która opiera się na kapitale przeznaczonym trwale na określony cel, a reguły dysponowania i zarządzania tym kapitałem określone są w jej statucie. Czy funduszem założycielskim fundacji muszą być pieniądze?

Art. 3 ustawy o fundacjach określa, jakie składniki majątkowe mogą się na ten kapitał składać. Wylicza on przykładowo: pieniądze, papiery wartościowe, rzeczy ruchome i nieruchomości oddane fundacji na własność, a więc już na samym początku ustawy mamy odpowiedź na postawione pytanie – nie tylko pieniądze mogą składać się na fundusz założycielski fundacji.

Co z innymi „wartościami”, które teoretycznie da się przekazać?

Zasadniczo uznaje się, że składnikami majątkowymi przekazanymi na fundusz założycielski mogą być wszystkie przedmioty i prawa majątkowe, którym można przypisać określoną majątkową wartość, są dodatkowo własnością fundatora, są też zbywalne (np. mieszkanie fundatora) lub choćby możliwe do ustanowienia (np. prawo użytkowania, które jest niezbywalne, ale może być ustanowione na rzecz fundacji).

A zatem, choć były wyrażane pewne wątpliwości, ostatecznie uznaje się także, że składnikami majątkowymi może być nie tylko własność nieruchomości, ale: prawo użytkowania wieczystego, wierzytelności z umowy najmu, prawo do korzystania z rzeczy wynikające z dzierżawy oraz prawo własności budynków, urządzeń i lokali położonych na gruncie oddanym w użytkowanie wieczyste.

Jak fundacje mogą być wyposażane przez Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego?

Obecnie nie można tworzyć fundacji z środków publicznych, a więc Minister Skarbu Państwa nie ma uprawnień do składania oświadczeń woli (czyli podpisywania aktów fundacyjnych) w imieniu Skarbu Państwa. Jedyną możliwością przekazania majątku Skarbu Państwa już na etapie funduszu założycielskiego, a wiec tworzenia fundacji, jest utworzenie fundacji w drodze ustawy.

Jest natomiast możliwość wyposażania już istniejącej fundacji z środków Skarbu Państwa. Art.59 ust.1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przewiduje możliwość przeniesienia na rzecz fundacji własności nieruchomości albo oddania nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste.

Wyposażane mogą być tylko te fundacje, które prowadzą działalność  określoną w art.68 ust.1 pkt.2 u.g.n. a więc działalność charytatywną, opiekuńczą, kulturalną, leczniczą, oświatową, naukową, badawczo-rozwojową, wychowawczą, sportową lub turystyczną, na cele niezwiązane z działalnością zarobkową, co łączy się z nieruchomościami i ruchomościami.

Natomiast jednostki samorządu terytorialnego, czyli gminy, powiaty i województwa mogą zarówno tworzyć fundacje, jak i wyposażać istniejące fundacje (na podstawie art. 56 u.g.n.), przekazując na ich rzecz własność nieruchomości albo oddając nieruchomość gruntową w użytkowanie wieczyste.

Minimalny fundusz założycielski

Nie wskazano w ustawie minimalnej wartości majątkowej, jaką należy wskazać w akcie fundacyjnym jako fundusz założycielski, ale powinna ona realnie umożliwiać osiągnięcie założeń, celu, w jakim zakładamy fundację. Fundusz założycielski na poziomie kilkuset złotych jest obecnie akceptowany przez sądy rejestrowe jako wystarczający.

Jeśli jednak fundacja ma prowadzić działalność gospodarczą, środki majątkowe przeznaczone właśnie na tę działalność nie mogą być mniejsze niż 1.000 zł. (art.5 ust.5 ustawy o fundacjach). A ponieważ na działalność pożytku publicznego fundacja musi przeznaczyć co najmniej tyle samo, ile na działalność gospodarczą, fundusz założycielski takiej fundacji musi wynieść minimalnie 2.000 zł.

W piśmiennictwie podkreśla się, że kwota minimalna 1.000 zł tak naprawdę nie jest w stanie spełnić funkcji do jakich jest przeznaczona, a więc umożliwić faktycznego rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej. (A. Kidyba,  Prawo…, op. cit., s. 660; tak też B. Niemirka, Statut…, cz. V, op. cit., s. 217 i n.; H. Izdebski, Fundacje…, op. cit., s. 60 i n.). Jednakże wciąż pozostaje aktualnym zapisem ustawowym i warunkiem, jaki należy brać pod uwagę przy ustalaniu wysokości funduszu założycielskiego.

Czy w akcie notarialnym koniecznie należy określać wartość funduszu założycielskiego? Tak, fundator, gdy tylko fundacja uzyska osobowość prawną, ma obowiązek przeniesienia tej wartości na fundację i dlatego musi ją dokładnie określić.

Co można wskazać jako fundusz założycielski?

Podsumowując, mamy kilka możliwości „startu majątkowego” w naszej fundacji i nie musi on być wyrażony w pieniądzu. Art. 3 ust. 3 ustawy o fundacjach wymienia trzy kategorie środków majątkowych:

  • pieniądze jako fundusz założycielski. Wystarczy wskazać, jaką kwotę przeznaczamy na realizację celu fundacji. Teoretycznie musi zostać wpisana w walucie polskiej, ale jeśli wygodniej jest wpisać ją w walucie obcej, konieczne jest określenie jej równowartości w złotówkach według aktualnego kursu NBP.
  • papiery wartościowe jako fundusz założycielski. Należy koniecznie określić, jakie są to papiery i podać ich cechy indywidualne, przykładowo: „akcje spółki X o wartości nominalnej…, serii… i numerze…” oraz dodatkowo określenie wierzytelności, która przysługuje z papieru wartościowego.
  • własność nieruchomości lub nieruchomości. Nieruchomość należy opisać podając numer księgi wieczystej.

A czwarta, ogólna kategoria to:

  • inne składniki majątku, które mają określoną wartość majątkową (mogłyby być umieszczone w przyszłym bilansie), są zbywalne lub możliwe do ustanowienia (np. prawo użytkowania, które jest niezbywalne, ale może być ustanowione na rzecz fundacji), stanowią własność fundatora

Uwaga!
Jeśli oświadczenie woli o ustanowieniu fundacji składa jeden z małżonków (a majątek ten pochodzi ze wspólności małżeńskiej), drugi małżonek powinien wyrazić w formie aktu notarialnego zgodę na utworzenie fundacji.